ust9.jpg
 
 

G÷khan Demirer > T├╝rk├že > Dosyalar > Foto├░raf S├Âyle├żi



Foto├░raf S├Âyle├żi

Yaln├Żzl├Ż├░├Ż Se├žen Foto├░raf├ž├Ż G├Âkhan DEM├ŁRER (*)

S├Âyle├żi: Hasan ATABA├×

Söyle├żilerde genellikle ya özgeçmi├ż sorularak ya da örne├░in “foto├░rafç├Żl├Ż├░a nas├Żl ba├żlad├Żn├Żz?” gibi bir soruyla ba├żlan├Żr. Bu gelene├░e uymadan de├░i├żik  bir soru ile  ba├żlamak istemiyorum: Gökhan Demirer nas├Żl bir çocuktu;  ne olmak istiyordu, ileriye yönelik dü├żünceleri var m├Ż  idi?

Daha çok kendi ba├ż├Żna oynayan bir çocuktum. Çok net olarak bir ├żey olmay├Ż dü├żünmezdim; ama kamyon ├żoförlerine imrenirdim, t├Żr kamyonlar├Ż ho├żuma giderdi, onlar├Żn ├żoförü olmak isterdim. Oynarken yollar yapard├Żm toprakta… Annem ve babam├Żn görevi nedeniyle çocuklu├░um Kapadokya bölgesinde geçti;  toprak üstünde bir ├żeyler yapar öyle oynard├Żm.

Çocuklukta dü├żünceleriniz/hayalleriniz aras├Żnda yer almayan foto├░rafla nas├Żl tan├Ż├żt├Żn├Żz, ilginiz nas├Żl devam etti?

├Łlkokul dördüncü s├Żn├Żfta sünnet hediyesi olarak bir “lubitel 2” al├Żnd├Ż bana, asl├Żnda onunla ba├żlad├Ż foto├░rafla ilgim. Ortaokul y├Żllar├Żmda jelatinlerden filtreler yapard├Żm, onlar├Ż ├Żslat├Żr kartonlara gererdim. O zamanlar foto├░raf ö├░reten kitaplar pek yoktu; ansiklopedilerden okuduklar├Żmla yapard├Żm bunlar├Ż. Çekti├░im siyah beyaz filmlerin bask├Żlar├Żn├Ż yapt├Żr├Żrd├Żm. Lisede bir arkada├ż├Żm vard├Ż  -sonradan gemici oldu├░unu ö├░rendi├░im ama bir türlü ba├░lant├Ż kuramad├Ż├░├Żm- onunla ve bir arkada├ż├Żm├Żz daha vard├Ż; üçümüz bir foto├░raf kulübü kurduk. Bir foto├░rafç├Żyla konu├żtuk o bize kimyasallar├Ż haz├Żrl├Żyordu. Öylece negatifleri y├Żkamaya, kontak bask├Ż yapmaya ba├żlad├Żk. Okul müdürü bir pano ay├Żrtm├Ż├żt├Ż bize, foto├░raflar├Żm├Żz├Ż oraya asard├Żk. ├×unu belirtmeliyim, panoya ast├Ż├░├Żm├Żz foto├░raflar├Ż sözünü etti├░im foto├░rafç├Żya bast├Żr├Żrd├Żk. Üniversite y├Żllar├Żmda foto├░raf çekiyordum ama  karanl├Żk oda ile pek ilgilenmedim. O y├Żllarda biraz daha farkl├Ż ilgi alanlar├Żm oldu. Okuyucu olarak –hala okurum ya- edebiyatla ilgilendim daha çok. Çal├Ż├żma hayat├Żma ba├żlad├Żktan bir y├Żl sonra askere gittim. Kütahya Hava Er E├░itim Tugay├Ż. Orada bir soru├żturma yapm├Ż├żlard├Ż, ilgilendi├░imiz konularla ilgili; ben de foto├░rafç├Żl├Żk demi├żtim. ├Łki ay sonra ça├░├Żrd├Żlar bizi, bir mülakattan geçirdiler “foto k├Żta” için, basit foto├░raf sorular├Żyla. Mülakat├Żn sonunda boynuma bir foto├░raf makinesi ast├Żlar, yan├Żma da fi├ż yazan bir arkada├ż… Askerlik dönemimin sonuna kadar hesap ettim, yakla├ż├Żk olarak, 12500  kare asker foto├░raf├Ż çekmi├żim, Rus mal├Ż, 35 mm  iki makine eskiterek.  O foto├░raflar├Żn ├żimdi elimde olmas├Żn├Ż çok isterdim; çok de├░i├żiktiler, ilginçtiler. Asker dönü├żü o h├Żzla Afsad’la ba├░lant├Żya geçtim. ├Łki y├Żl boyunca çok yo├░un olarak ay├Żn foto├░raflar├Ż etkinliklerine kat├Żld├Żm, onlar├Żn heyecan├Żn├Ż ya├żad├Żm. Herhalde 15 y├Żl  kadar oldu Afsad’l├Ży├Żm.

Afsad’’daki etkinliklerinizle devam edelim isterseniz, atölye hocal├Ż├░├Ż devam ediyor mu?

Atölye hocal├Ż├░├Żndan önce 5 y├Żl kadar da kurs hocal├Ż├░├Ż yapt├Żm Afsad’da. Çok zevkli bir i├ż e├░itici olmak. Ayr├Żca e├░iticili├░in foto├░raf anlam├Żnda da, ki├żisel olarak da beni çok geli├żtirdi├░ini dü├żünüyorum. Atölye hocal├Ż├░├Ż devam ediyor. Atölyede belli bir tarz çerçevesinde gitmiyoruz; teknik bir atölye; siyah beyaz iyi bask├Ż nas├Żl olur, nas├Żl yap├Żl├Żr├Żn pe├żinde ko├żuyoruz. Onun için de eskiden beri o güzelim bask├Żlar nas├Żl yap├Żl├Żyor diye çok merak etti├░im, ara├żt├Żrmak istedi├░im zon sistemi üzerine çal├Ż├ż├Żyoruz. Bu çal├Ż├żmalar├Żn, daha do├░rusu bu sistemlerin, siyah beyaz foto├░rafa çok ciddi katk├Żs├Żn├Żn oldu├░unu gördük ve ya├żad├Żk.

Son y├Żllarda renkli foto├░raf ilgi gördü, yayg├Żnla├żt├Ż; ├żimdi de dijital foto├░raf atakta. San├Żyorum okuyucular├Żm├Żzdan da merak edenler vard├Żr, bu geli├żmeler ya├żan├Żrken niçin halâ siyah beyaz foto├░raf?

Siyah beyaz foto├░raf├Żn bizim imgelemimize daha özgür bir alan b├Żrakan bir tarz oldu├░unu dü├żünüyorum. Tahayyülümüze daha çok yer veriyor; bir manzaray├Ż belli tonlarda göstererek insanlar├Żn hayal dünyas├Żn├Żn geli├żmesine vurgu yapan bir tarzd├Żr siyah beyaz. Foto├░rafç├Żl├Żkta tarza müdahale edilmesinden yana de├░ilim. Genel olarak foto├░raf├Ż seviyorum. ├×üphesiz, insan├Żn yapt├Ż├░├Ż i├żte bir tarz├Ż olu├żuyor. Renkli dia çekti├░im kadar siyah beyaz da çal├Ż├ż├Żyorum, hatta son iki senedir siyah beyaz├Ż daha çok çal├Ż├ż├Żyorum. Siyah beyaz foto├░raf├Żn imgelemimizi daha fazla çal├Ż├żt├Żrd├Ż├░├Ż, hayallerimize daha fazla hitap etti├░i bir gerçek.

Foto├░raf çekmek mi, yapmak m├Ż? Özellikle siyah beyaz foto├░rafta “yapmak” fiili mi kullan├Żlmal├Ż?


“Foto├░raf çekmek” galiba. Foto├░raf├Żn o an├Ż saptama gücüne, yetene├░ine ben hayran├Żm. Onun için de foto├░raf çekmek fiilini kullanmak  çok ho├żuma gidiyor, zevk veriyor bana. Foto├░raf yapma söylemini kullanmak, biraz plastik sanatç├Ż olma iddias├Żndan kaynaklan├Żyor gibi geliyor bana. Kompakt makine ile do├░rudan foto├░raf çeken biri bile mutlaka ve mutlaka bir tercih yap├Żyor, bir kadraj tercihi yap├Żyor. Siyah beyaz foto├░rafta da, önceden zihninizde sonuç görüntüyü, objenin foto├░raf├Żn├Ż canland├Żrma meselesi var. Dolay├Żs├Żyla onu da çekerek gerçekle├żtiriyoruz; karanl├Żk odada o hedefine gidiyor. Ondan sonraki  i├żlemler bir zanaat, bir edim ama as├Żl olan foto├░rafç├Żn├Żn tercihi, seçti├░i çerçeve ve sonra da zihninde yaratt├Ż├░├Ż, arzu etti├░i görüntüye ula├żmak için yapt├Ż├░├Ż karanl├Żk oda çal├Ż├żmas├Ż… ├×üphesiz bu anlamda yapmak; ama foto├░raf├Ż ilk elde biz çekmesek var olmazd├Ż. Belki diyeceksiniz ki montajlar, kolajlar ne oluyor? Onlar foto├░raftaki ayr├Ż bir kulvar. Foto├░raf tad├Żnda olmak ko├żuluyla onlar da kabul edilebilir, ama biraz foto├░raf├Ż zorlamak gibi geliyor bana. Bugün ça├░da├ż ressamlar foto├░rafa g├Żpta ile bak├Żyorlar ve foto├░raftan çok fazla yararlan├Żyorlar. Foto├░raf├Żn kullan├Żld├Ż├░├Ż bir tak├Żm sanat eserlerinden de söz edebiliriz asl├Żnda.      

Yeri gelmi├żken  foto├░raf├Żn toplumdaki i├żlevinden  söz edelim mi?

Hepimizin evindeki aile albümleri, müthi├ż bir ├żey…Bireysel belle├░imizi geçmi├żten al├Żyor, gelece├░e ta├ż├Żyor. Aile foto├░raflar├Ż çok önemli bir toplumsal  ve kültürel ta├ż├Ży├Żc├Ż olarak ortaya ç├Żk├Żyor. Belgesel foto├░rafç├Żlar├Żn çal├Ż├żmalar├Ż da bu anlamda önemlidir. Ki o büyük jurnalistlerin, foto muhabirlerinin yapt├Ż├░├Ż çal├Ż├żmalar, sava├ż belgecileri; örne├░in Roger Fenton var –foto├░raf├Żn ilklerinden- K├Żr├Żm sava├ż├Żn├Ż belgelemi├ż. Çekti├░i foto├░raflar├Ż at arabas├Ż içinde kurdu├░u karanl├Żk odada basarak…oradan bugüne gelen bir gelenek; daha dün ölen Eddie Adams’├Żn Vietkonglu askeri infaz ederken çekti├░i o me├żhur foto├░raf… Sonuçta bütün bunlar  o foto jurnalistler, aile albümleri,  -ki hiç küçümsememeliyiz- onlardan ç├Żkacak çok sonuçlar var; sanatsal anlamda da söylüyorum bunu, toplumsal ve bireysel belle├░imizin çok önemli ta├ż├Ży├Żc├Żlar├Ż/depolay├Żc├Żlar├Ż olmalar├Ż anlam├Żnda da.

Hiç dü├żündünüz mü, foto├░raf icat edilmemi├ż olsayd├Ż ne olurdu acaba?

Her halde bamba├żka bir dünya olurdu… Bunu gerçekten hiç dü├żünmemi├żtim. Foto├░rafs├Żz bir hayat, en az├Żndan kendim için nas├Żl olurdu, sonra dünya?..

Sinema olur muydu meselâ?

Sinema zaten olamazd├Ż. Anlat├Żm dili olarak foto├░raf├Ż sinemadan ay├Żr├Żyorum. Onun için kendi ba├ż├Żna foto├░raf├Ż dü├żünürsek; geçmi├żimiz karanl├Żk olurdu. Biraz önce sözünü etti├░im aile albümlerindeki foto├░raflar, çekildikleri dönemle ilgili o ailenin ve  o dönem toplumunun sosyal yap├Żs├Ż hakk├Żhda önemli ip uçlar├Ż veriyorlar. Ailelerde foto├░raf çekimi törensel bir olayd├Ż; özel giysiler giydirilir, kasabada foto├░rafç├Ż yoksa ├żehre gidilir, gerekirse bu i├ż için bir gün ayr├Żlabilirdi. Foto├░raf olmasa idi aristokratlar için belki çok problem olmazd├Ż; onlar dedelerinin ressamlar├Ż yapt├Żr├Żlm├Ż├ż portrelerine bakarak geçmi├żleri hakk├Żnda “dedem böyle idi, büyük büyük babam ├żöyle idi” diyebiliyorlard├Ż. Sorun aristokrat olmayanlar için… Bu yönüyle geçmi├że sahip olmay├Ż demokratikle├żtirmi├żtir foto├░raf. Herkesin geçmi├żine ait belge ve bilgiye ula├żmas├Żna, di├░er bir deyi├żle, görsel bir bellek ve belgelik olu├żturmas├Żna izin vermi├żtir.

Frans├Żz edebiyatç├Ż Andre Malraux “iyi bir manzara resmi  yapmak için manzaraya bak├Żlmaz, iyi manzara resimlerine bak├Żl├Żr” diyor. ├Łyi foto├░raf çekmek için iyi foto├░raflara m├Ż bakmal├Ży├Żz, iyi manzaralar m├Ż bulmal├Ży├Żz?


Malraux do├░ru söylüyor. ├Łyi bir manzara iyi bir foto├░raf getirmeyebilir; bizim yorumumuz önemlidir. Bulundu├░umuz an, o an├Żn ├Ż├ż├Ż├░├Ż, bazen ├żans pay├Ż gibi unsurlar; ama bütün bunlar├Żn yan├Żnda benim geçmi├ż birikimim çok önemli. Asl├Żnda çekti├░im manzara foto├░raf├Ż o manzaray├Ż geçmeli ki iyi  bir foto├░raf olabilsin.

Yanl├Ż├ż hat├Żrlam├Żyorsam Bütün Dünya dergisinde “Yaln├Żz foto├░raf çektirirken de├░il foto├░raf çekerken de gülümseyin” diye bir ├żey okumu├żtum. Bununla ilgili neler söylemek istersiniz?

Bunu iki yönden dü├żünmek istiyorum: ├Łnsan foto├░raf├Ż çekerken konunuza yakla├żmak, onunla olumlu bir ileti├żim kurmak çok önemli; kar├ż├Żn├Żzdakinin olabildi├░ince kendisi olmas├Żn├Ż sa├░lamal├Żs├Żn├Żz. Bunun için de rahatl├Ż├░├Żn├Żz├Ż ona yans├Żtmal├Żs├Żn├Żz. ├Łkincisi ise, foto├░raf çekerken kendinizle bar├Ż├ż├Żk olmak, kendi ba├ż├Żn├Żza olmak; meselâ ben foto├░raf çekerken yaln├Żz ba├ż├Żma olmay├Ż seviyorum. Böylece foto├░raf çekerken olumsuz etkilerden uzakla├żm├Ż├ż oluyorum. ├Łnsanlar –e├░er h├Żnz├Żrl├Żklar├Żndan gülümsemiyorlarsa- etraflar├Żndan olumlu etkilendiklerinde gülümserler. Bunu ├żu anlamda da alabiliriz; foto├░raf çekerken rahat olmak, mutlu olmak, stresten uzak olmak gerekir. Bence do├░ru söylenmi├ż bir söz.

Etkilendi├░iniz foto├░rafç├Żlar var m├Ż?

Çok sevdi├░im foto├░rafç├Żlar var. Y├Żllar önce, lise ö├░rencisi iken Türkiye’ye getirilen Ansel Adams’├Żn sergisini, o muhte├żem bask├Żlar├Żn├Ż –büyük bir ├żans sonucu- ├Łzmir’de izleme f├Żrsat├Ż buldum ve siyah beyaza öyle vuruldum. Bizden Ara Güler’in foto├░raflar├Ż beni her zaman  etkilemi├żtir, hala da etkilemektedir. Onun da ustas├Ż olan Paul Strand, Alfred Stieglitz, Edward Weston, sonra Minor White sonra yine geçenlerde yitirdi├░imiz an foto├░raf├Żn├Żn büyük ustas├Ż Henri Cartier Bresson var. Bir ba├żka ├żip├żak ustas├Ż Elliot Erwitt, fotoroportajc├Ż Josef Koudelka; renkli foto├░raf├Żn çok sevdi├░im önemli ismi, foto├░rafta rengi kullanmada pek çok bak├Żmdan oncü olan Ernst Haas’├Ż da unutmamak laz├Żm.

Foto├░raf sergisi açt├Żn├Żz m├Ż, foto├░raf sergileri konusundaki dü├żüncelerinizi ö├░renebilir miyiz?,

Ki├żisel sergi açmad├Żm. Aç├Żkças├Ż sergiyi çok fazla benimsedi├░imi söyleyemeyece├░im. Çünkü çok dar bir çerçevede kat├Żl├Żm oluyor. Ustalar├Żn açt├Ż├░├Ż sergilere bak├Żyorum; ilk gün gelenler –foto├░raf camias├Żn├Żn bile tamam├Żna yak├Żn├Ż de├░il- kar├ż├Żla├ż├Żp, bulu├żup sohbet ediyoruz, derken 10-15 gün foto├░raflar duvarda as├Żl├Ż kal├Żyor sonra koltu├░unuza al├Żp evinize dönüyorsunuz, çerçevelere yer bulma tela├ż├Ż ba├żl├Żyor. Medya maalesef ilgi göstermiyor; böyle bir sanat etkinli├░inin kal├Żc├Żl├Ż├░├Żn├Ż veya en az├Żndan okuyucular├Żn├Żn izleyebilmesini sa├░lamak için çaba göstermiyor. Yapt├Ż├░├Żn├Żz masraf ve  harcad├Ż├░├Żn├Żz eme├░in kar├ż├Żl├Ż├░├Żn├Ż alam├Żyorsunuz. Bunun için Türkiye’de kal├Żc├Żl├Żk bak├Żm├Żndan yay├Żn├Żn çok daha önemli oldu├░unu dü├żünüyorum. Bunun da güçlü├░ü var tabi; yay├Żnc├Żn├Żn bak├Ż├ż├Ż da belli, çok az ki├żi bu f├Żrsat├Ż bulabiliyor. Ama benim foto├░raf├Żm├Żn özel bir durumu var; daha çok dia çekti├░im için çe├żitli dia gösterileri düzenleyerek foto├░raflar├Żm├Ż daha çok ki├żiyle payla├żma f├Żrsat├Ż buluyorum. 

Foto├░raf konulu sohbetlerde, sergi açmak  pahal├Ż ve masrafl├Ż oldu├░u için  ülkemizde dia gösterisi yap├Żld├Ż├░├Żn├Ż, oysa ba├żka ülkelerde böyle bir gösteri gelene├░inin bulunmad├Ż├░├Żn├Ż savunanlar oluyor, bu konuda neler söylemek istersiniz?

Belki bizim yapt├Ż├░├Żm├Żz dia gösterilerinin ayn├Żs├Ż olmayabilir, ama de├░i├żik amaçlarla yap├Żl├Żyor; multivizyon yani çoklu projeksiyonlarla yap├Żlan multimedia gösterileri var. Endüstriyel, tan├Żt├Żm ve e├░itsel amaçl├Żd├Żr denilebilir, ama hay├Żr çok ciddi anlamda gunumuz sanat├Żna katk├Żs├Ż oldu├░unu dü├żünüyorum. Bizde Gültekin Çizgen’in öncüsü olduklar├Ż var. Dolay├Żs├Żyla o sohbetlere çok fazla kat├Żlamayaca├░├Żm, yap├Żld├Ż├░├Ż  yerler var. Ama sergi gerçekten ba├żka bir ├żey; foto├░raf├Ż kar├ż├Żn├Żza al├Żp izleyebiliyor, o foto├░rafla yolculuklara ç├Żk├Żyor, foto├░rafç├Ż ile ileti├żim kurabiliyorsunuz.

Arkada├żlar├Żm├Żzla birlikte açt├Ż├░├Żm├Żz sergilerde, izleyiciler sergi defterlerine “…bizim göremediklerimizi bize gösterdiniz…” gibi ibareler yaz├Żyorlar; foto├░rafç├Żlar  farkl├Ż m├Ż bak├Żyor?

Foto├░rafç├Żn├Żn farkl├Ż bakt├Ż├░├Ż muhakkak. Foto├░rafç├Ż o farkl├Ż bak├Ż├ż├Żn├Żn atmosferine izleyeni de ça├░├Żrabiliyor, içine çekebiliyorsa, izleyici ile kendi bak├Ż├ż├Ż aras├Żnda bir çak├Ż├żma oluyorsa ba├żar├Żl├Ż olmu├ż diyoruz. Foto├░raf├Ż var eden ├żey kesinlikle foto├░rafç├Żn├Żn öznel bak├Ż├ż├Żd├Żr.

Foto├░rafta hangi konularda çal├Ż├ż├Żyorsunuz?

Peyzaj a├░├Żrl├Żkl├Ż çal├Ż├żmay├Ż seviyorum. Ama bir onun kadar da –do├░rudan insana, insan yüzlerine yönelmesem de-  ya├żam ögelerini ar├Żyorum çevremde. Bunlar da eski sokaklar olabiliyor, evler, evlerden detaylar, oradaki ya├żanm├Ż├żl├Żk son zamanlarda üzerinde durdu├░um konular. Foto├░raf├Żn, an├Żlar├Ż bir yerden al├Żp bir yere ta├ż├Żmas├Ż, arac├Ż olmas├Ż ve bizim de foto├░rafç├Ż olarak bunun fark├Żnda olu├żumuz bizi eski sokaklara, evere, oralardaki detaylara çekiyor.

Son olarak söylemek istedi├░iniz bir ├żey var m├Ż?

Foto├░raf,  foto├░raf olmal├Żd├Żr; çok fazla sanat laf├Ż etmek istemiyorum, foto├░raf├Żn gücü, di├░er görsel ifade araçlar├Żna benzemezli├░inden, an├Ż saptama gücünden geliyor. Yeter ki fark├Żna varal├Żm.

(*) Bu söyle├żi, Klavuz Kültür ve Sanat Dergisinde yay├Żnlanm├Ż├żt├Żr.



Ínceki Sayfaya Geri D÷n Yazdřrřlabilir Sayfa ę G÷khan Demirer - Her Hakkř Saklřdřr.
sergi1icon